Toedientijden van geneesmiddelen v10

002442 v.10

Doel

Vastleggen van de toedientijdstippen van geneesmiddelen in het WZA en in de instellingen die binnen het verzorgingsgebied van de apotheek van het WZA vallen. In het apotheek informatiesysteem is het mogelijk om zowel per instelling, cq. afdeling als op niveau van het geneesmiddel het toedientijdstip vast te leggen. Onder toedientijd wordt verstaan het tijdstip waarop de patiënt de medicatie tot zich neemt of krijgt toegediend.

Werkwijze

Algemeen

Geneesmiddelen worden gegeven op een standaardtijd. De standaardtijd wordt ook weergegeven op de deellijst. Met het oog op therapietrouw van patiënten wordt er gestreefd naar een minimaal aantal toedienmomenten per dag. Dit aspect is met name van belang in de thuissituatie. De tijden zijn zo veel mogelijk aangepast aan de tijden van de maaltijden. In tabel 1 zijn de standaard toedientijden weergegeven. Vanwege de werkzaamheid, de afhankelijkheid van laboratoriumuitslagen of afspraken heeft een aantal geneesmiddelen een eigen toedientijd die afwijkt van de standaardtijd (tabellen 2 t/m 8). Deze tijden worden automatisch op de deellijst vermeld en gelden als richtlijn (maximaal 1 uur afwijking toegestaan). Omwille van bevordering van de therapietrouw worden deze toedientijden ook gehanteerd door de Wilhelmina Apotheek, opdat patiënten in de thuissituatie medicatie op dezelfde tijdstippen als tijdens opname innemen.

Op de kinderafdeling en ICC worden de tijden die de arts in HiX heeft aangegeven niet aangepast door de apotheek.

Tabel 1. Standaard toedientijden (algemeen)
DoseringsfrequentieTijdstip(pen)     
1x daags08.00 uur
2x daags08.0017.00 uur
3x daags08.0012.0017.00 uur
4x daags08.0012.0017.0022.00 uur
5x daags08.0012.0015.0018.0022.00 uur
6x daags06.0009.0012.0015.0018.0022.00 uur

Gescheiden inname van geneesmiddelen

Geneesmiddelen kunnen elkaars opname beïnvloeden. Bekende voorbeelden zijn de combinatie van levothyroxine en ijzerzouten, antacida en sucralfaat. Doordat de opname van levothyroxine verminderd wordt door deze combinatie, dient levothyroxine tenminste 2 uur voor antacida, sucralfaat of ijzer te worden ingenomen, tenzij het mogelijk is om in plaats van het antacidum of sucralfaat een H2-antagonist (ranitidine) te geven (bij combinatie met H2-antagonisten is namelijk gescheiden inname niet nodig), respectievelijk het ijzer tijdelijk te staken. Bij interacties met geneesmiddelen op absorptieniveau wordt door de apotheek actief het toedientijdstip aangepast, zodat van onderlinge beïnvloeding geen sprake meer kan zijn. Zo veel mogelijk wordt een interval van 2 uur aangehouden.

Geneesmiddelentoediening in externe instellingen

Als laatste toedienmoment in externe instellingen wordt 21.00 uur gehanteerd. De toedientijdstippen 20.00 en 22.00 uur komen hiermee in verpleeghuizen en overige instellingen te vervallen.
Geneesmiddelen met gereguleerde afgifte en antibiotica die 2 x daags worden gedoseerd worden toegediend om 8.00 en 21.00 uur. Een uitzondering wordt gemaakt voor anti-epileptica met gereguleerde afgifte (8.00 en 17.00 uur).

Antibiotica

Voor een goede werking dienen antibiotica zoveel mogelijk gelijkmatig over 24 uur te worden toegediend.

Tabel 2a. Standaard toedientijden van antibiotica op verpleegafdelingen voor volwassenen
DoseringsfrequentieTijdstip(pen)     
1x daags08.00 uur
2x daags08.0020.00 uurUitgezonderd is 2x daags erytromycine 250 mg (8.00 en 17.00 uur)
3x daags06.0014.0022.00 uur(i.v.)
08.0014.0022.00 uur(overige toedienvormen)
4x daags06.0012.0017.0022.00 uur(i.v.)
08.0012.0017.0022.00 uur(overige toedienvormen)
6x daags02.0006.0010.0014.0018.0022.00 uur
Tabel 2b. Standaard toedientijden van antibiotica op de kinderafdeling
DoseringsfrequentieTijdstip(pen)     
1x daags08.00 uur(geldt niet voor i.v.)
1x daags ATijdstip toediening eerste dag aanhouden voor vervolgtoedieningen (i.v.)
2x daags08.0020.00 uur
3x daags06.0014.0020.00 uur
4x daags06.0012.0017.0020.00 uur
6x daags06.0009.0012.0015.0018.0022.00 uur

A. Het tijdstip waarop de medicatie wordt toegediend wordt in klinicom vermeld, de apotheek neemt dit over op de deellijst.

Longmedicatie

Voor een goede werking dient longmedicatie, waaronder vernevelvloeistoffen (respules e.d.), inhalatie-corticosteroïden, (langwerkende) luchtwegverwijders, zoveel mogelijk gelijkmatig over 24 uur te worden toegediend. Onder langwerkende luchtwegverwijders worden ondermeer verstaan salmeterol (Serevent®) en salmeterol/fluticason (Seretide®).

Tabel 3. Standaard toedientijden van longmedicatie
DoseringsfrequentieTijdstip(pen)     
1x daags08.00 uur
2x daags08.0022.00 uurVoor de kinderafdeling geldt 08.00 en 20.00 uur
3x daags08.0014.0022.00 uur
4x daags08.0012.0017.0022.00 uurVolgens afspraken zamicom 4x daags code
6x daagsZie tijden 4x daags + zonodig 2x extra

Pijnmedicatie bij volwassenen

Pijnmedicatie dient zo veel mogelijk “rond de klok” gedoseerd te worden. Indien pijnstillers zo veel mogelijk gelijkmatig over een etmaal worden gedoseerd, kan een meer regelmatige pijnstilling worden bereikt. Bij het eenmaal daags doseren wordt zo veel mogelijk ingespeeld op de behoefte van de patiënt (’s ochtends of voor het slapengaan). Standaard wordt 08.00 uur aangehouden, indien het gaat om een preparaat met verlengde afgifte, zie rubriek Geneesmiddelen met gereguleerde afgifte.

Tabel 4. Standaard toedientijden van pijnmedicatie op verpleegafdelingen voor volwassenen
DoseringsfrequentieTijdstip(pen)    
1x daags08.00 uur
2x daags08.0017.00 uur
3x daags08.0014.0022.00 uur
4x daags08.0012.0017.0022.00 uur
06.0012.0017.0022.00 uurGeldt voor paracetamol in pijnprotocollen
N.B.:
Tabel 4 geldt niet voor morfine. De toediening van morfine wordt verdeeld over 24 uur, de toedientijden hangen af van de eerste gift. Zie protocol ‘Richtlijn postoperatieve pijnbestrijding bij klinische opname voor volwassenen

Pijnmedicatie en anti-epileptica bij kinderen (intern)

Tabel 5. Standaard toedientijden van pijnmedicatie en anti-epileptica op de kinderafdeling
DoseringsfrequentieTijdstip(pen)   
1x daags08.00 uur
2x daags08.0017.00 uur
3x daags06.0014.0020.00 uur
4x daags06.0012.0017.0020.00 uur
N.B. Indien de arts in HiX tijden aangeeft die afwijken van bovenstaande tabel, dan moeten de tijden van de arts worden aangehouden

Geneesmiddelen met gereguleerde afgifte

Deze categorie middelen dient gelijkmatig over de dag gegeven te worden. De afspraak over de toedientijden voor geneesmiddelen met gereguleerde afgifte gaat vóór de afspraak over de toedientijdstippen voor pijnmedicatie. Anti-epileptica met verlengde afgifte die 2 x daags worden gedoseerd zijn hiervan uitgezonderd. Deze worden wel om 8.00 en 17.00 uur toegediend.

Tabel 6. Standaard toedientijden van geneesmiddelen met gereguleerd afgifte-systeem
DoseringsfrequentieTijdstip(pen)  
1x daags08.00 uur
2x daags08.0020.00 uur

HIV-medicatie en M. Parkinson-medicatie

Geneesmiddelen ter behandeling van HIV en M. Parkinson vallen buiten deze regeling. Hierbij worden de aanwijzingen van de arts op het recept overgenomen. Indien er geen toedientijdstippen op het recept staan vermeld, worden de standaard toedientijden aangehouden.

Dermatica

Uit praktische overwegingen worden dermatica die meermaals toegediend worden in ieder geval bij het opstaan en voor het slapen gaan aangebracht. Bij het eenmaal daags doseren wordt zo veel mogelijk ingespeeld op de behoefte van de patiënt (’s ochtends of voor het slapengaan). Standaard wordt 08.00 uur aangehouden.

Tabel 7. Standaard toedientijden van dermatica
DoseringsfrequentieTijdstip(pen)  
1x daags08.00 uur
2x daags08.0021.00 uur

Overige middelen met afwijkend toedientijdstip

Tabel 8. Afwijkende toedientijdstippen
Geneesmiddel (groep)Doserings-frequentieTijdstip (uur)Opmerking
Aciclovir (=antiviraal middel)4x daags po of iv06.00/12.00/18.00/24.00met tussenpozen van 6 uur
5x daags po06.00/10.00/14.00/18.00/22.00met tussenpozen van 4 uur waarbij de nachtdosis vervalt
3x daags iv06.00/14.00/22.00
Alfuzosine MGA (Xatral® XR)1x daags17.00’s avonds na de maaltijd innemen geeft een optimaal kinetisch profiel
Aminoglycosiden = Tobramycine1x daagsAfhankelijk van 1e giftop basis van bloedspiegels.
Antibiotica bij urineweginfecties1x daags22.00
voor het slapengaan
Bisacodyl1x daags poWZA: 22.00
Extern: 08.00
orale toediening bij voorkeur voor het slapengaan
1x daags rectaal08.00
rectale toediening bij voorkeur ‘s ochtends
Bisfosfosfonaten( Alendroninezuur (Fosamax®), Risedroninezuur (Actonel®)
1x daags of 1x per week07.00voor het ontbijt
Calciumhoudende preparaten1x daags22.00betere opname in het bot en vermijden interacties met bijvoorbeeld Thyrax en bisfosfonaten.
Cholesterolverlagende middelen

(simvastatine (Zocor®)
1x daags22.00enzym dat cholesterolvorming stimuleert, is het meest actief rond middernacht;
geldt niet voor alle overige statines; voor poliklinische patiënten geldt dat deze vrij zijn in het bepalen van het toedientijdstip (met uitzondering van simvastatine (22.00 uur)
Coumarinederivaten

(acenocoumarol (Sintrom®), fenprocoumon (Marcoumar®))
1x daags17.00volgens schema INR
Gliclazide retard2x daags08.00/17.00kort voor of tijdens het eten
3x daags08.00/12.00/17.00
kort voor of tijdens het eten
H2-antagonisten (ranitidine)1x daags22.00voor het slapengaan
Ijzerpreparaten (ferrofumaraat)1x daags7.15voor de maaltijd
2x daags07.15/16.15voor de maaltijd
3x daags07.15/11.15/16.15voor de maaltijd
Laag moleculaire heparines voor profylactisch gebruik
(Dalteparine lage dosis (Fragmin 2500 IE en 5000IE))
1x daags17.00
21.00 bij Anholt
conform richtlijn preventie veneuze trombose
Laag moleculaire heparines voor therapeutisch gebruik
(Dalteparine hoge dosis (Fragmin >7500 IE))
1x daags08.00
2x daags08.00/20.00
Labetalol3x daags08.00/14.00/22.00
Melatonine1x daagsvolwassenen: 21.00
kinderen: 19.30
1,5-2 uur voor het slapengaan innemen
Kortwerkende methylfenidaat (Ritalin®)In principe niet na ca. 16.00 uur toedienen om inslaapstoornissen te vermijden (geldt voor Accare en Elker altijd). Bij 4x daags overleg met apotheker.
Metoclopramide3x daags07.15/11.15/16.15voor de maaltijd
Montelukast (Singulair)1x daags22.00voor het slapengaan
Nitraten (Isosorbidemononitraat (Monocedocard® retard)2x daags08.00/14.00Monocedocard® retard wordt bij voorkeur 1x daags gedoseerd
Slaapmiddelen (temazepam, flurazepam, lormetazepam, nitrazepam, zopiclon)1x daags22.00voor het slapengaan
Sotalol2x daags07.15/20.00geldt alleen bij opname in het WZA
3x daags07.15/14.00/22.00geldt alleen bij opname in het WZA
Spierrelaxantia (hydrokinine (Inhibin®)1x daags22.00bij nachtelijke beenspierkrampen
2x daags17.00/22.00bij nachtelijke beenspierkrampen
Thyreomimetica (levothyroxine (Euthyrox®, Thyrax duotab®)1x daags07.15voor het ontbijt
Tricyclische antidepressiva (amitriptyline (Tryptizol®)1x daags22.00kan ook meermaal daags worden gedoseerd
Verapamil gewone tablet3x daags08.00/14.00/22.00

Afhandeling afwijkingen

Voor externe instellingen geldt dat invullen van toedientijden op het recept niet nodig is, tenzij op uitdrukkelijk verzoek van arts of patiënt een ander toedientijdstip gewenst is. Dit dient te worden aangegeven met een uitroepteken bij het tijdstip op het recept.

Referenties

Comte le, M. Zure interacties, zwaar op de maag. Pharm Weekbl 2000;135 (45):1682