Herpes Zoster (gordelroos) v6

004715 v.6

Algemeen

Herpes Zoster is een meestal pijnlijke huiduitslag met blaasjes in het verzorgingsgebied van een sensibele zenuw. Kenmerkend zijn unilaterale en segmentaal (per dermatoom) gegroepeerde blaasjes op een erythemateuze bodem. Voorafgaand aan de blaasjes kan er hevige pijn (schietend/brandend), paresthesieën of hyperesthesieën zijn.

Het komt regelmatig voor, de incidentie stijgt boven de 80 jaar (10 per 1000 personen). Het ontstaat na reactivatie van het Varicella Zoster virus (waterpokkenvirus). De aandoening geneest meestal vanzelf na 2 tot 4 weken. Belangrijkste complicatie is het ontstaan van langdurige postherpetische pijn (bij 5-30% van de personen na 3 maanden, hoe hoger de leeftijd hoe groter de kans). Herpes Zoster in trigeminus gebied geeft grotere kans op postherpetische pijn, evenals de ernst van de (prodromale) klachten. Klachten: pijn, hyperesthesie en allodynie in het betreffende dermatoom.

Bij Herpes Zoster in het hoofd-halsgebied is de kans op oogcomplicaties groot (keratitis, iridocyclitis, secundair glaucoom, panoftalmie). Er dient, naast behandeling, overlegd te worden met oogarts.

Herpes Zoster in het oor en of zachte gehemelte kan gepaard gaan met facialis paralyse, gehoorverlies of vertigo. Bij Herpes Zoster aan de neuspunt dient verwezen te worden naar de specialist.

Differentiële diagnoses

  • Herpes simplex; zie hoofdstuk Herpes Simplex (koortslip)
  • Impetigo bullosa; zie hoofdstuk Impetigo

Medicamenteuze behandeling

Aanwijzingen voor het maken van een keuze

Indien nodig symptomatische therapie starten. Pijnbestrijding met analgetica voor neuropatische pijn (zie hoofdstuk Neuropathische pijn) en indrogende therapie voor blaasjes (zinkoxidesmeersel of -zalf). Behandeling met NSAID’s wordt niet geadviseerd tijdens de infectie vanwege een mogelijk risico op huidcomplicaties. Opioïden (inclusief tramadol) kunnen gewenning en afhankelijkheid geven en worden daarom in beginsel niet geadviseerd.Overleg zo nodig met de anesthesioloog-pijnspecialist.

Een effectieve behandeling ter preventie van postherpetische neuralgie ontbreekt.

Antivirale middelen

Indicaties voor systemische behandeling:

  • Herpes Zoster in gelaat
  • Herpes Zoster bij ouderen (>65 jaar) met ernstige initiële klachten, binnen 48-72 uur na uitbreken van eruptie beginnen
  • Herpes Zoster bij personen met gestoorde afweer (tevens overleg specialist, vaak i.v. behandeling noodzakelijk)

Behandeling met antivirale middelen voorkomt de acute pijn niet, maar kan de duur van de klachten bekorten en eventueel de kans op postherpetische pijn verkleinen.

Start binnen 72 uur na de eerste verschijnselen of zolang er nog nieuwe blaasjes ontstaan. Overleg met de kinderarts bij kinderen met gordelroos in het gelaat.

  • 1. Valaciclovir 3x daags 1000 mg gedurende 7 dagen. Bij eGFR 30-50 ml/min/1,73m2 2x daags 1000 mg, 10-30 ml/min/1,73m2 1x daags 1000 mg en <10 ml/min/1,73m2 1x daags 500 mg
  • 2. Aciclovir 5x daags 800 mg elke 4 uur (nachtdosis vervalt) gedurende 7 dagen. Bij eGFR 10-30 ml/min/1,73m2 3x daags 800 mg.
Behandeling van postherpetische neuralgie
  • Nortriptyline: 10 mg 1x per dag in de ochtend, zo nodig verhogen met 25 mg elke 1-2 weken tot veelal 50-75 mg 1x per dag, max. 100 mg per dag.
  • Gabapentine: 100 mg ‘s avonds of 100-300 mg 3x per dag, daarna zo mogelijk elke week verhogen met 100 mg 3x per dag, onderhoudsdosering 300-600 mg 3x per dag, max. 1800-3600 mg per dag
  • Pregabaline: 75 mg per dag, elke week verhogen met 75 mg per dag tot onderhoudsdosering van 75-150 mg 2x per dag, max. 300 mg 2x per dag
  • 5%-lidocaïne-pleister (Versatis): 1-3 pleisters 1x per dag (overdag of ‘s nachts) gedurende max. 12 uur Gebruik daarvoor crème of zalf met lidocaïnebase. Voor applicatie op slijmvliezen: gebruik lidocaïnegel.
Verwijzingen
  • Herpes zoster ophthalmicus met een rood oog of het teken van Hutchinson; verwijs naar de oogarts. Verwijs bij alarmsymptomen (pijn in het oog, daling of verandering van het gezichtsvermogen, lichtschuwheid) dezelfde dag, zonder alarmsymptomen binnen een week na het ontstaan van de uitslag.
  • Bij een vermoeden van herpes zoster oticus; verwijs dezelfde dag naar de kno-arts.
  • Patiënten met verminderde afweer: overleg met de behandelend specialist.

Referenties

1. Farmacotherapeutisch Kompas, Indicaties, Huidinfectie, herpes virus; Herpes zoster; geraadpleegd januari 2020
2. Certe Antibioticaboek Virale infecties, geraadpleegd januari 2020
3. NHG-Behandelrichtlijn Gordelroos 2018
4. NHG Standaard M106 Pijn 2018