Acute bronchitis v5

004617 v.5

Algemeen

Acute bronchitis (infecties trachea en bronchi) en pneumonie (infecties longblaasjes) zijn infecties van de onderste luchtwegen die gepaard gaan met slijmproductie (helder tot groengekleurd slijm of sputum) en hoesten. Verder kunnen symptomen aanwezig zijn zoals pijn/drukkend gevoel midden op de borst, verkoudheidsklachten, keelpijn, soms benauwdheid en koorts.Roken, luchtvervuiling, COPD/astma en eerdere episodes van verkoudheid zijn risicofactoren voor het ontwikkelen van acute bronchitis.

Onderste luchtweginfecties kunnen zowel een virale als een bacteriële oorzaak hebben. De meest voorkomende verwekkers (in de eerste lijn) zijn het Influenza A virus, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae en Mycoplasma pneumoniae. Overigens wordt in ongeveer de helft van de gevallen geen verwekker gevonden.

De behandeling van acute bronchitis is gericht op het verminderen van klachten, tenzij koorts en tekenen van een secundaire bacteriële infectie optreden. Van antibiotica, luchtwegverwijders en (inhalatie) corticosteroïden, is niet of onvoldoende bewezen dat ze effectief zijn bij de behandeling van acute bronchitis en wordt daarom niet aanbevolen.

Onderste luchtweginfecties kunnen een ongecompliceerd of een gecompliceerd beloop hebben. Een acute bronchitis wordt gezien als een ongecompliceerde (onderste) luchtweginfecties. Een pneumonie is voorbeeld van een onderste luchtweginfectie met een gecompliceerd beloop.

Van een ongecompliceerde luchtweginfectie is sprake bij patiënten met acuut hoesten met de volgende vier kenmerken:

  • geen risicofactoren voor een gecompliceerd beloop (leeftijd > 3 maanden en < 75 jaar; géén relevante comorbiditeit astma, COPD, maligniteit, hartfalen, neurologische aandoeningen, diabetes mellitus, ernstige nierinsufficiëntie en verminderde weerstand)
  • niet ernstig ziek zijn (geen alarmsymptomen aanwezig, alarmsymptomen zijn: ernstig ziek(combinatie van koorts en tachypneu, verwardheid of sufheid), ernstige dyspneu; hemoptoë en pijn vastzittend aan de ademhaling)
  • Géén aanwijzingen voor een gecompliceerde luchtweginfectie (pneumonie)
  • koorts < 7 dagen.

De symptomen die hoogstwaarschijnlijk wijzen op een pneumonie zijn: acuut hoesten en:

  • kenmerken van ernstig ziek zijn zoals tachypnoe, tachycardie, hypotensie (SBD < 90, DBD < 60 mmHg) of verwardheid;
  • matig ziekzijn en:
    • eenzijdige auscultatoire afwijkingen (afwezigheid van auscultatoire afwijkingen sluit echter een pneumonie niet uit);
    • een CRP > 100 mg/l bij een matig zieke volwassene; een CRP < 20 mg/l sluit een pneumonie vrijwel uit. Bij waarden tussen de 20 en de 100 mg/l is vooral het klinisch beeld bepalend alsmede de aanwezigheid van risicofactoren zoals hartfalen, diabetes mellitus, COPD, astma, leeftijd < 3 maanden of > 75 jaar;
    • een infiltraat op de X-thorax;
    • een beloop langer dan zeven dagen met koorts en hoesten (zonder afwijkingen bij lichamelijk onderzoek).

Bij patiënten met COPD kan een verslechtering van de conditie ontstaan door luchtwegobstructie veroorzaakt door bacteriële infectie of omgevingsfactoren zoals fijnstof. Dit is een exacerbatie. Overweeg dan of een antibioticum en/of een korte kuur met prednisolon geïndiceerd is.

Niet-medicamenteuze behandeling

  • Adviseer de patiënt nadrukkelijk te stoppen met roken en bied hierbij ondersteuning aan, omdat (passief) roken hoesten kan veroorzaken en de duur van de hoestklachten bij luchtweginfecties kan verlengen.
  • Adviseer de patiënt zo min mogelijk de keel te schrapen, omdat veelvuldig schrapen van de keel hoesten kan onderhouden.
  • Leg uit dat hoesten ten gevolge van een ongecompliceerde luchtweginfectie zonder speciale maatregelen over het algemeen vanzelf over gaat.

Medicamenteuze behandeling

Bij de patiënten met een (ongecompliceerde) acute bronchitis, de potentiële geringe meerwaarde van een antibioticum niet opweegt tegen de nadelen (bijwerkingen en toename resistentie), en daarom is het advies om adviseert dan ook om geen antibiotica voor te schrijven bij deze aandoening. Hoewel, de medicamenteuze behandeling (een antibioticum) is te overwegen bij de patiënten met bovenstaande risicofactorenrisicofactoren (leeftijd en relevante co-morbiditeit), deze worden namelijk behandeld als een gecompliceerde lage luchtweginfectie.

Pneumonie (gecompliceerde lage luchtweginfectie)

  • amoxicilline 4 maal daags 500 mg gedurende 7-10 dagen
  • Bij overgevoeligheid amoxicilline:

  • doxycycline gedurende 7-10 dagen (eerste dag 1 maal daags 200 mg, daarna 1 maal daags 100 mg)
  • Bij onvoldoende verbetering na 2 dagen behandeling met amoxicilline kan bij een niet-ernstig zieke patiënt amoxicilline vervangen worden door doxycycline of een andere middel afhankelijk van de verwekker.

    (Verdenking) aspiratiepneumonie

  • amoxicilline/clavulaanzuur 3dd 500/125 mg 7 dagen
  • Exacerbatie

    Niet ernstig: verhoging van de dosering luchtwegverwijders

    Ernstig:

    • Acuut: salbutamol dosisaerosol via voorzetkamer 4-10 inhalaties
    • Prednisolon 1dd 30 mg 7 dagen, maximaal 14 dagen
    • Antibioticum geïndiceerd bij klinische infectieverschijnselen: amoxicilline/clavulaanzuur (3dd 500/125 mg 7 dagen) en bij overgevoeligheid cotrimoxazol (2dd 960 mg 7 dagen)
    • Verhoog de dosering van luchtwegverwijders tijdelijk.

    Ga na een exacerbatie na of de inhalatiemedicatie optimaal is. Overweeg behandeling met een inhalatiecorticosteroïd (ICS) bij patiënten met frequente exacerbaties (twee of meer per jaar).

    Referenties

    NHG richtlijn Acuut hoesten, 2013
    Certe Antibioticaboek, Pneunomie, community acquired: onbekende verwekker, geraadpleegd februari 2018
    Certe Antibioticaboek, Exacerbatie COPD/bronchiectasieën, geraadpleegd februari 2018
    NHG richtlijn COPD, april 2015