Hik v6

004615 v.6

Algemeen

De hik is een samentrekking van het diafragma met een voor ieder herkenbaar geluid. Een acute hikaanval is een episode van hikken tot maximaal van 48 uur achtereen. Duurt de episode langer dan 48 uur, dan wordt gesproken van persisterende hik (chronische hik) en bij meer dan een maand van hardnekkige hik. Frequente hikepisodes die langer dan 24 uur duren, wijzen op onderliggende pathologie.
Hik kent een lage prevalentie (1 à 2%) in het algemeen, maar komt vaker voor bij kankerpatiënten in de palliatieve fase (ca 7%).

Chronische/persisterende hik wordt o.a. veroorzaakt door maagdilatatie/gestoorde maagontlediging bij morfinegebruik, verder bij centraal en perifeer neurologische aandoeningen, algemene ziekten (pneumonie, nierinsufficiëntie, gastritis (of een andere infectie/ontsteking in de hals-/buikregio) en bepaalde geneesmiddelen (barbituraten, benzodiazepines, corticosteroïden en diverse cytostatica). Vaak blijft de oorzaak onduidelijk.

Bij patiënten in de palliatieve fase wordt maagdilatatie als de meest voorkomende oorzaak beschouwd. Andere oorzaken waaraan met name gedacht moet worden bij deze groep patiënten zijn refluxoesofagitis, infecties, tumorgroei in buik, thorax, hals of centraal zenuwstelsel, bijwerkingen van medicatie, elektrolytstoornissen en acute nierinsufficiëntie.

Niet-medicamenteuze behandeling

Adviseer patiënt om niet snel te eten en te drinken en geen koolzuurhoudende dranken of alcohol te gebruiken. Deze factoren kunnen een kortdurende hik veroorzaken of een chronische hik mogelijk verergeren.

Niet-medicamenteuze behandeling wordt met name toegepast bij kortdurende hik. Er zijn vele methoden die worden toegepast:

  • ademhalingmanoeuvres: adem inhouden met extensie van de nek
  • prikkelen van de neus en farynx: gorgelen, drinken van de verkeerde zijde van het kopje, een lepel kristalsuiker, droog brood of ijsflinters nemen, prikkeling van het zachte gehemelte of de pharynx met een wattenstokje of neussonde
  • prikkeling van de n. vagus: Valsalva manoeuvre (persen tegen gesloten glottis), beide pinken in de oren steken, op de oogbol drukken, druk op de a. carotis
  • overige methoden: zak met ijs in de nek, drukken op de processi spinosi C5-6, veel water drinken, massage van de n. phrenicus rechts, vernevelen met fysiologisch zout, ontspanningsoefeningen, voetmassage, acupressuur, acupunctuur
  • ademhalings- en/of ontspanningsoefeningen m.b.v. fysiotherapeut, logopedist en/of psycholoog
  • ademen in een zakje
  • vernevelen met fysiologisch zout
  • rectale massage
  • bij maagdilatatie: evt. tijdelijk een neussonde

Bij chronische hik kunnen de volgende technieken worden toegepast:

  • acupunctuur
  • in ernstige, therapieresistente gevallen en bij een levensverwachting >1 maand: enkelzijdige blokkade van de n. phrenicus door een anesthesioloog of chirurg; de waarde hiervan is omstreden.

Medicamenteuze behandeling

Bij chronische/langdurige hik, grotendeels gebaseerd op casuïstiek en ervaring, afhankelijk van de individuele situatie:

  • Baclofen, start met 3×5 mg. maximaal 3x 25 mg.

Gelet op de publicaties, gebruiksgemak en bijwerkingen kan bij ontbreken van effect van baclofen een voorkeur worden uitgesproken voor behandeling met gabapentine, pregabaline, metoclopramide, nifedipine of haloperidol.

  • gabapentine tot 3 dd 400 mg p.o. (evt. in combinatie met baclofen)
  • pregabaline 2 dd 75-300 mg p.o. (evt. in combinatie met baclofen)
  • metoclopramide 3 dd 10-20 mg p.o. of 10 mg supp. (ook bij oorzaken buiten oesofagus of maag)
  • nifedipine ‘Retard’ 2 dd 20-30 mg p.o.
  • haloperidol 1-3 dd 1-2 mg p.o./s.c.

Referenties

1. www.pallialine.nl/hik, geraadpleegd april 2021
2. De hik. Huisarts en Wetenschap, jaargang 2006, nummer 5:276-278. Beschikbaar op https://www.henw.org/archief/volledig/id574-de-hik.html . Geraadpleegd op 01-02-2018.