Otitis Externa v4

004703 v.4

Algemeen

Pathologie oor
  • De uitwendige gehoorgang wordt afgesloten door het trommelvlies.
  • Achter het trommelvlies bevindt zich het middenoor. Hierin bevinden zich de gehoorbeentjes en de buis van Eustachius.
  • Het middenoor is onder normale omstandigheden gevuld met lucht, die dezelfde druk en samenstelling heeft als de buitenlucht. De druk wordt gehandhaafd via de buis van Eustachius.
  • Alleen het buitenste eenderde gedeelte van de uitwendige gehoorgang heeft de eigenschappen van de normale huid. Naar binnen verandert de omgeving. De dermis ontbreekt tussen epitheel en bot en vóór het trommelvlies wordt het epitheel zeer dun om vervolgens over te gaan in een dikke bindweefselring.
Algemeen oordruppels
  • De behandeling van een ontsteking van de gehoorgang kan vrijwel altijd lokaal gebeuren.
  • Er moet worden opgelet of het trommelvlies nog intact is, alvorens de behandeling te beginnen.
  • Als binnen een week de gehoorgang niet goed reageert op de behandeling met oordruppels, kan er sprake zijn van een allergische reactie op de oordruppels.
  • Maak het oor voorzichtig schoon met een vochtig wattenstaafje. Zorg dat er nog een deel van het wattenstaafje te zien is.
  • Verwarm om duizeligheid te voorkomen de oordruppels tot lichaamstemperatuur, voordat de oordruppels worden ingebracht in het oor. Dit door het flesje 10 minuten in de hand te nemen.
  • De patiënt moet liggen tijdens het toedienen van de oordruppels. Trek de oorschelp bij het inbrengen van de oordruppels naar achter-omhoog zodat de gehoorgang recht is. Laat de patiënt zeker 10 minuten liggen. Wissel gedurende deze tijd enige malen druk uit op het oorklepje en trek aan de oorschelp af. Zo pompt u de druppels optimaal naar binnen.

Otitis externa, ofwel zwemmersoor, is een diffuse ontsteking van de huid van de gehoorgang met pijn, jeuk, afscheiding, schilfering, roodheid of zwelling, eventueel in combinatie met gehoorverlies. Het is een van de meest gestelde diagnoses in de KNO-praktijk.
Otitis externa is een verzamelnaam van vier variaties, namelijk seborroïsch eczeem, al of niet secundair geïmpetiginiseerd; bacteriële infectie, schimmelinfectie en gehoorgangfurunkel.
De belangrijkste predisponerende factoren zijn een vochtige warme omgeving, zwemwater (bevat chloor en colibacteriën), afwijkende ooranatomie (nauwe gehoorgang bijv. syndroom van Down), het dragen van een gehoorapparaat, schilferende huid (bijv. bij syndroom van Down) of het trachten het oor schoon te maken met wattenstaafjes, vinger of andere voorwerpen. Hierdoor kan een ‘porte d’entrée’ gecreëerd worden. Ook wordt het zelfreinigend vermogen van het oor onderbroken en een deel van het cerumen de verkeerde kant op geduwd. Denk bij frequente recidieven of aanhoudende klachten ondanks behandeling ook aan irritatie door oorstukje van gehoorapparaat of koptelefoons en aan contactallergie voor oorstukjes, oordruppels en oorsmeeroplossende middelen.
Droge otitis externa of eczeem van de gehoorgang kan gepaard gaan met zeer hinderlijke jeuk.
Natte otitis externa wordt meestal veroorzaakt door een secundair geïmpetiginiseerd seborroïsch eczeem en soms door een primair bacteriële infectie. Bij de laatste is er geen sprake van schilfering of jeuk.
Natte otitis externa wordt voornamelijk veroorzaakt door een bacteriële infectie en treedt met name op tijdens het zomer(zwem)seizoen en wordt in de meeste gevallen veroorzaakt door Pseudomonas aeruginosa of Staphylococcus aureus, zelden door een schimmel.
Gehoorgangfurunkel wordt meestal veroorzaakt door Staphylococcus aureus. Furunkels zijn zeer pijnlijk en bij spontane drainage zal kortdurend sanguineuze purulente otorroe optreden.
Bij immuungecompromitteerde patiënten en patiënten met diabetes mellitus kan otitis externa met koorts overgaan in necrotiserende (maligne) otitis externa.

Niet-medicamenteuze behandeling

  • De gehoorgang reinigt zich over het algemeen vanzelf.
  • Vermijd peuteren in oor.
  • Haal alleen zichtbaar oorsmeer weg.
  • Gebruik geen lucifers of haarspelden om het oor schoon te maken.
  • Laat na het zwemmen of douchen het oor leeglopen door het hoofd scheef te houden en te schudden.
  • Voorzichtig uitdrogen met een tissue of föhn mag ook.
  • Wanneer de ontsteking na het zwemmen ontstaat kan voortaan een watje met vaseline, een badmuts of oordopjes gebruikt worden om de gehoorgang te beschermen.
  • Vermijd cosmeticaproducten als deze de huid irriteren.
  • Wanneer er vaak klachten van gehoorgangontsteking zijn bij het gebruik van een gehoorapparaat, laat dan bij de audicien controleren of het oorstukje goed past en maak een afspraak bij de KNO-arts ter beoordeling van het oor.

Medicamenteuze behandeling

  • Eerste stap: pijnstilling.
  • Voor de verdere behandeling moet de gehoorgang goed worden gereinigd (bijvoorbeeld d.m.v. uitzuigen van het oor).
  • Behandeling met oordruppels minimaal 1 week, zo nodig behandeling verlengen met maximaal 1 week. Als de behandeling na 3 weken niet effectief is, wordt een kweek afgenomen en een alternatieve aanpak overwogen.
  • Otitis externa met koorts: Flucloxacilline oraal 4 dd 500 mg gedurende 7 dagen
Droge en natte otitis externa met intact trommelvlies

1 Zure oordruppels met triamcinolonacetonide 0,1% FNA: 3x daags 3 druppels, 7-14 dagen
Bij vernauwde gehoorgang door zwelling: druppelen op oortampon, deze om de 24 uur wisselen, gehoorgang reinigen en controleren. Deze behandeling tot 7 maal herhalen
2 Neem een kweek indien na drie weken geen resultaat en bepaald op basis daarvan verder beleid

Droge en natte otitis externa met geperforeerd trommelvlies

1 Aluminiumacetotartraat oordruppels 1,2% FNA: 3x daags 3 druppels, 7-14 dagen
Bij vernauwde gehoorgang door zwelling: druppelen op oortampon, deze om de 24 uur wisselen, gehoorgang reinigen en controleren. Deze behandeling tot 7 maal herhalen.
2 Neem een kweek indien na drie weken geen resultaat en bepaald op basis daarvan verder beleid

Natte otitis externa en secundair geïnfecteerd eczeem

1 Hydrocortison/oxytetracycline/polymyxine B (Terra-Cortril met Polymyxine B) 3x daags 3 druppels, max. 14 dagen
2 Neem een kweek indien na drie weken geen resultaat en bepaald op basis daarvan verder beleid

Gehoorgangfurunkel

1 Overweeg verwijzing naar KNO arts
2 Flucloxacilline oraal 4x daags 500 mg 7 dagen

Referenties

1. http://www.kno.nl/publiek/voorlichting/gehoorgangontsteking, geraadpleegd januari 2019
2. NHG-standaard Otitis externa M49, december 2014
3. Cochrane Database Syst. Rev. 2010 Jan 20;(1):CD004740. Interventions for acute otitis externa.
4. Farmacotherapeutisch kompas Otitis externa, geraadpleegd januari 2019
5. Certe Antibioticaboek Otitis externa, via www.certe.nl/zorgverleners/ziekenhuizen/richtlijn-antimicrobiele-therapie-antibioticaboek/antimicrobiele-therapie/infecties-bij-kno, geraadpleegd januari 2019
6. Formularium hoofdstuk Furunkel/ carbunkel versie 5 (2018)
7. www.kno.nl/patienten-informatie/oor/oordruppels/, geraadpleegd januari 2019