COPD

004619 v.4

Algemeen

COPD is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en emfyseem. De behandeling bestaat uit het geven van het parasympathicolyticum (tiotropium of ipratropium) en/ of een beta-2-sympathicomimeticum(eerste keuze). Bij frequente exacerbaties, aanwijzingen voor bronchiale hyperreactiviteit of gevorderd COPD kan gekozen worden voor een combinatie met een inhalatiecorticosteroïden voor vermindering van de exacerbatiefrequentie en verbetering van de prognose op lange termijn.

Bij exacerbaties (vrijwel altijd op basis van virale luchtweginfecties) is de hoeksteen van de behandeling een stootkuur prednison. Bij aanwijzingen voor bacteriële infecties wordt behandeld met antibiotica.

Een juiste inhalatietechniek is essentieel voor een zo optimaal mogelijk effect van geneesmiddelen bij de behandeling van zowel astma als COPD. Bij de keuze tussen de verschillende toedieningsvormen spelen de coördinatie, de inademingskracht en de voorkeur van de patiënt een belangrijke rol. Bij een poederinhalator is de mate waarin het geneesmiddel in de lagere luchtwegen terecht komt voornamelijk afhankelijk van de inademingskracht van de patiënt; bij een dosisaerosol speelt de hand-mondcoördinatie een grote rol.

Bij patiënten met onvoldoende inademingskracht (zoals bijvoorbeeld in geval van longemfyseem) heeft een dosisaerosol de voorkeur. Gezien het feit dat ouderen vaak geen goede hand-mondcoördinatie hebben is de eerste keuze in deze groep een dosisaerosol met inhalatiekamer en de tweede keuze inhalatievloeistof via een vernevelaar.

Bij slecht inhalerende patiënten bestaat nog een indicatie voor orale luchtwegverwijders (salbutamol).

Let op: Behandeling met inhalatievloeistof is duurder dan een dosisaerosol met inhalatiekamer!

Medicamenteuze behandeling

De medicamenteuze behandeling is afhankelijk van de ‘ziektelast’ en Gold-classificatie:

  • Start met een kortwerkend bèta-2-sympathicomimeticum of parasympathicolyticum.
  • Combineer desgewenst beide soorten luchtwegverwijders.
  • Bij onvoldoende effect of bij persisterende nachtelijke benauwdheid: vervang kortwerkende luchtwegverwijder door een langwerkend middel, geef voor `zo nodig´ een kortwerkende luchtwegverwijder erbij.
  • Bij frequente exacerbaties (2 of meer per jaar): start hoge dosis inhalatiecorticosteroïd, kan als monotherapie of in een combinatiepreparaat.
Doseringen kortwerkende luchtwegverwijders
MiddelInhalatiepoederDosisaerosolMaximum/dag
Ipratropium4 dd 40 microg4 dd 20 microg320 microg
Salbutamol*4 dd 100-400 microg4 dd 100-200 microg1600 microg
Doseringen langwerkende luchtwegverwijders
MiddelInhalatiepoederDosisaerosolMaximum/dag
Tiotropium1 dd 18 microg of 1 dd 2 2,5 mcg (‘respimat’)-18 microg
Formoterol2 dd 6-12 microg2 dd 12 microg48 microg
Doseringen inhalatiecorticosteroïden
MiddelInhalatiepoederDosisaerosolMaximum/dag
Budesonide/beclometason *2 dd 400 microg2 dd 400 microg1600 microg
Fluticason2 dd 500 microg2 dd 500 microg1000 microg
Ciclosonide1dd 160 microg640 microg

* Bij sommige dosisaerosolen of inhalatiepoeders gelden lagere (maximum)doseringen: raadpleeg het Farmacotherapeutisch Kompas.

Combinatiepreparaten
Salmeterol/fluticason (Seretide) dosisaerosol
Formoterol/beclometason (Foster) dosisaerosol
Formoterol/budesonide (Symbicort) poederinhalator

Behandeling ernstige exacerbatie

  • Opname klinische afdeling
  • Medicamenteuze behandeling:
    • Salbutamol/ipratropium verneveling 4-6x daags via een vernevelaar
    • Eenmalig salbutamol per injectie s.c. (0,5 mg/ml, 1 ml)
    • Herhaal inhalaties na enkele minuten
    • Voeg bij onvoldoende verbetering ipratropium 2-4 puffs toe (1 puff per keer)
    • Prednisolon 1x daags 30 mg gedurende 7-10 dagen
    • Bij neusobstructie zoutspoeling en nasaal corticosteroid overwegen
    • Bij respiratoire insufficientie eventueel niet-invasieve beademing overwegen
    • Amoxicilline/clavulaanzuur of levofloxacine (7-10 dagen), alleen bij klinische infectieverschijnselen (temperatuur > 38°C, algemeen ziek zijn) in combinatie met zeer slechte longfunctie (FEV < 30% van de voorspelde waarde) of onvoldoende verbetering na 4 dagen

Referenties

NHG-standaard COPD (geraadpleegd 12 januari 2009) ; Behandeling. Huisarts Wet 2001;44:207-19