Otitis Externa

004703 v.3

Algemeen

Otitis externa, ofwel zwemmersoor, is een diffuse ontsteking van de huid van de gehoorgang met pijn, jeuk, afscheiding, schilfering, roodheid of zwelling, eventueel in combinatie met gehoorverlies. Het is een van de meest gestelde diagnoses in de KNO-praktijk.

Otitis externa is een verzamelnaam van vier variaties, namelijk seborroïsch eczeem, al of niet secundair geïmpetiginiseerd; bacteriële infectie, schimmelinfectie en gehoorgangfurunkel.

De belangrijkste predisponerende factoren zijn een vochtige warme omgeving, zwemwater (bevat chloor en colibacteriën), afwijkende ooranatomie (nauwe gehoorgang bijv. syndroom van Down), het dragen van een gehoorapparaat, schilferende huid (bijv. bij syndroom van Down) of het trachten het oor schoon te maken met wattenstaafjes, vinger of andere voorwerpen. Hierdoor kan een ‘porte d’entrée’ gecreëerd worden. Ook wordt het zelfreinigend vermogen van het oor onderbroken en een deel van het cerumen de verkeerde kant op geduwd. Denk bij frequente recidieven of aanhoudende klachten ondanks behandeling ook aan irritatie door oorstukje van gehoorapparaat of koptelefoons en aan contactallergie voor oorstukjes, oordruppels en oorsmeeroplossende middelen.

Droge otitis externa of eczeem van de gehoorgang kan gepaard gaan met zeer hinderlijke jeuk.

Natte otitis externa wordt meestal veroorzaakt door een secundair geïmpetiginiseerd seborroïsch eczeem en soms door een primair bacteriële infectie. Bij de laatste is er geen sprake van schilfering of jeuk.

Natte otitis externa wordt voornamelijk veroorzaakt door een bacteriële infectie en treedt met name op tijdens het zomer(zwem)seizoen en wordt in de meeste gevallen veroorzaakt door Pseudomonas aeruginosa of Staphylococcus aureus, zelden door een schimmel.

Gehoorgangfurunkel wordt meestal veroorzaakt door Staphylococcus aureus. Furunkels zijn zeer pijnlijk en bij spontane drainage zal kortdurend sanguineuze purulente otorroe optreden.

Bij immuungecompromitteerde patiënten en patiënten met diabetes mellitus kan otitis externa met koorts overgaan in necrotiserende (maligne) otitis externa.

Niet-medicamenteuze behandeling

  • De gehoorgang reinigt zich over het algemeen vanzelf.
  • Vermijd peuteren in oor.
  • Haal alleen zichtbaar oorsmeer weg.
  • Gebruik geen lucifers of haarspelden om het oor schoon te maken.
  • Laat na het zwemmen of douchen het oor leeglopen door het hoofd scheef te houden en te schudden.
  • Voorzichtig uitdrogen met een tissue of föhn mag ook.
  • Wanneer de ontsteking na het zwemmen ontstaat kan voortaan een watje met vaseline, een badmuts of oordopjes gebruikt worden om de gehoorgang te beschermen.
  • Vermijd cosmeticaproducten als deze de huid irriteren.
  • Wanneer er vaak klachten van gehoorgangontsteking zijn bij het gebruik van een gehoorapparaat, laat dan bij de audicien controleren of het oorstukje goed past en maak een afspraak bij de KNO-arts ter beoordeling van het oor.

Medicamenteuze behandeling

  • Eerste stap: pijnstilling.
  • Voor de verdere behandeling moet de gehoorgang goed worden gereinigd.
  • Behandeling met oordruppels minimaal 1 week, zo nodig behandeling verlengen met maximaal 1 week. Als de behandeling na 2 weken niet effectief is, wordt een alternatieve aanpak overwogen.
Droge en natte otitis externa met intact trommelvlies

1 Zure oordruppels met triamcinolonacetonide 0,1% FNA
Druppelen op oortampon, deze om de 24 uur wisselen, gehoorgang reinigen en controleren. Deze behandeling tot 7 maal herhalen
2 Neem een kweek indien na drie weken geen resultaat en bepaald op basis daarvan verder beleid

Droge en natte otitis externa met geperforeerd trommelvlies

1 Aluminiumacetotartraat oordruppels 1,2% FNA
Druppelen op oortampon, deze om de 24 uur wisselen, gehoorgang reinigen en controleren. Deze behandeling tot 7 maal herhalen.
2 Neem een kweek indien na drie weken geen resultaat en bepaald op basis daarvan verder beleid

Natte otitis externa veroorzaakt door bacteriële infectie

1 Bacitracine/colistine/hydrocortison oordruppels (Bacicoline-B oordruppels)
2 Neem een kweek indien na drie weken geen resultaat en bepaald op basis daarvan verder beleid

Natte otitis externa veroorzaakt door schimmelinfectie

1 Miconazol oordruppels FNA
2 Neem een kweek indien na drie weken geen resultaat en bepaald op basis daarvan verder beleid

Gehoorgangfurunkel

1 Overweeg verwijzing naar KNO arts
2 Flucloxacilline oraal

Otitis externa met koorts

1 Flucloxacilline
1 Bacitracine/colistine/hydrocortison oordruppels (Bacicoline-B oordruppels)

Referenties

1. http://www.kno.nl/publiek/voorlichting/gehoorgangontsteking.php, geraadpleegd op 09-02-2010
2. NHG-standaard Otitis externa M49, december 2005
3. Cochrane Database Syst. Rev. 2010 Jan 20;(1):CD004740. Interventions for acute otitis externa.
3. Farmacotherapeutisch kompas 2010, pagina 683-686
4. Formularium, uitgave Assen juni 1998, pagina 40-41
5. Formularium der Nederlandse Apothekers 94-101, 103-105
6. Formularium Zuid-Oost Drenthe, Furunkel/carbunkel, S10.1