Furunkel/karbunkel v7

004712 v.7

Algemeen

Een furunkel (diepe folliculitis of steenpuist met een diepe necrotiserende ontsteking van een haarfollikel of conglomeraat) wordt doorgaans veroorzaakt door Staphylococcus aureus en is pijnlijk voor de patiënt. Andere veroorzakers kunnen soms de Streptokok en zeer zelden ook door Proteusbacterie en Pseudomonasbacterie zijn. Een furunkel is te herkennen aan een rood, warm infiltraat met een centrale purulente blaar of necrotische prop. Een steenpuist is erg besmettelijk. Voor de behandeling is het van belang na te gaan of het gaat om een incidentele steenpuist (maximaal viermaal per jaar), of de furunkel is gelegen in de neus of het gezicht en of er sprake is van furunculose (het voortdurend ontwikkelen van nieuwe furunkels). Een karbunkel is een conglomeraat van furunkels en zit dieper. Hierbij is vaak chirurgische behandeling aangewezen.

Aanwijzingen voor het maken van een keuze

Bij een incidentele furunkel wordt geadviseerd om deze te laten rijpen. Lokale hygiënische maatregelen en eventueel aseptische middelen voorkomen verdere ontsteking. Antibiotica zijn aangewezen bij een niet-genezende furunkel, bij een furunkel boven de onderste kaaklijn, bij algemene ziekteverschijnselen of bij risicogroepen (patiënten met een verhoogd risico op een gecompliceerd beloop door een verminderde afweer).

Bij aanwijzingen van een abces, dient een incisie plaats te vinden (chirurgische behandeling). Geef pijnstilling aan patiënten met een beginnend abces die 1 tot 2 dagen moeten wachten. Na de incisie dient de wond elke dag goed gespoeld te worden met lauw water, zodat de pus er uitkomt. Daarna moet er nieuw verband worden gebruikt totdat het wondje dicht is of er geen pus meer uitkomt. Verwijs een karbunkel naar de chirurg.

Als de steenpuist vanzelf open is gegaan, dan geneest de puist meestal binnen 1 week. Het kan ook zijn dat de puist niet open gaat. Dan geneest deze binnen een paar weken. Op het moment dat de steenpuisten steeds terugkomen (meer dan 2 keer per jaar), dan kan een test uitgevoerd worden om te zien welke bacterie in de neus aanwezig is.

Niet-medicamenteuze behandeling

Algemene hygiëne-adviezen:

  • regelmatig handen wassen met zeep en goed drogen, nagels kort knippen
  • eigen handdoek gebruiken en deze dagelijks verschonen
  • contact met de aangedane huid vermijden
  • vermijd strak zittende en schurende kleding

Overige adviezen:

  • baden of een nat verband is niet zinvol, behalve om korsten los te weken

Medicamenteuze behandeling

1. Laten rijpen en lokaal hygiënische maatregelen: Betadine (povidonjodium) oplossing/zalf, wassen met antiseptische zeep (chloorhexidine), na incisie huid beschermen met fusidinezuur zalf of jodiumzalf.
2. Bij niet-genezende furunkel: Flucloxacilline 4 dd 500 mg gedurende 7 dagen

Bij penicilline-overgevoeligheid:
Claritromycine 2 dd 500 mg gedurende 7 dagen
of clindamycine 3 dd 600 mg gedurende 7 dagen

Geef tevens antibiotica (zie stap 2) bij een furunkel boven de kaaklijn, algemene ziekteverschijnselen of bij risicogroepen. Risicogroepen zijn personen met:

  • gecompliceerd beloop door verminderde afweer: o.a. onbehandelde hiv-infectie, multipele sclerose, transplantatie in verleden, maligniteit, asplenie, medicatie (immunosuppressiva en (soms tot een jaar na gebruik van) cytostatica) en intraveneus drugsgebruik
  • verhoogd risico op endocarditis: voorgeschiedenis van endocarditis, hartklepprothesen of aangeboren hartklepafwijkingen
  • verhoogd risico op infectie gewrichtsprothese: gewrichtsprothese < 2 jaar oud of gewrichtsprothese > 2 jaar in combinatie met een voorgeschiedenis van een geïnfecteerde gewrichtsprothese, reumatische gewrichtsaandoeningen of hemofilie

Op het moment dat er sprake is van een recidiverende steenpuist, en als er sprake is van aantoonbaar dragerschap voor Stafylokokken, dan kan er een neuszalf voorgeschreven worden: mupirocine 20 mg/g 3 dd gedurende een week, aanbrengen in het vestibulum nasi. Evalueer na drie maanden het effect.

Referenties

1. NHG-standaard Bacteriële huidinfecties M68, mei 2019
2. Huidziekten.nl, Furunkel, geraadpleegd juni 2023
3. Certe Antibioticaboek furunkel, geraadpleegd april 2023
4. Huidarts.nl, Steenpuist/Furunkel, geraadpleegd april 2023
5. Apotheek.nl, Steenpuist, geraadpleegd april 2023
6. Thuisarts.nl, Ik heb een steenpuist, geraadpleegd april 2023