Maagklachten

004423 v.4

Algemeen

Dyspepsie is een verzamelnaam voor maagklachten of symptomen die optreden in het bovenste gedeelte van het maagdarmkanaal. Er is in ieder geval sprake van pijn of een onaangenaam gevoel in de bovenbuik. Daarnaast kunnen andere symptomen optreden zoals een snel gevoel van verzadiging, opgezette bovenbuik, misselijkheid, braken of zuurbranden. Bij de indeling van maagklachten wordt onderscheid gemaakt ten aanzien van het klachtenpatroon. Men spreekt van ‘functionele maagklachten’ als er geen duidelijke refluxklachten zijn en er met endoscopisch onderzoek geen klinisch relevante afwijkingen worden gevonden.

NSAID’s en Maagprotectie

Het ontstaan van maagulceraties met perforatie, bloeding en/of obstructie is een belangrijke en ernstige bijwerking van NSAID’s maar ook van salicylaten. Indien een NSAID of salicylaat (inclusief laaggedoseerde salicylaten) wordt voorgeschreven dient de arts na te gaan of er sprake is van een verhoogd risico op maagschade.

Het beleid ter preventie van maagschade bestaat uit:

  • Bij ulcuslijden in de voorgeschiedenis gericht onderzoek op H. Pylori uitvoeren en deze zonodig vóór aanvang van de NSAID-therapie behandelen. Vanwege de hoge kosten van onderzoek op H. Pylori is dit alleen een goede optie bij chronische NSAID-therapie.
  • De NSAID-therapie combineren met een protonpompremmer. Bij gebruik van clopidogrel gaat de voorkeur uit naar pantoprazol.
  • De overweging om te behandelen met een ander analgeticum in plaats van met een NSAID, bij voorkeur met paracetamol.

Zonder naam

Evaluatie

  • Alarmsymptomen: haematemesis, melaena en maagklachten in combinatie met aanhoudend braken, passagestoornissen, ongewild gewichtsverlies, anemie of plots ontstane, ernstige of toenemende pijn boven in de buik of braken bij aanwezigheid van een maagbandje, aanwijzingen voor perforatie bij lichamelijk onderzoek.
  • Eerste episode van maagklachten: klachten zijn over het algemeen weinig specifiek, meestal kortdurend (< 2-3 maanden), alarmsymptomen zijn afwezig en er zijn geen aanwijzingen voor specifieke aandoeningen.
  • Persisterende of recidiverende maagklachten: klachten > 2-3 maanden ondanks behandeling, of frequent terugkerende klachten.
    Maak onderscheid tussen typische refluxklachten (overwegend zuurbranden en/of regurgitatie) en overige klachten (niet passend bij refluxziekte).

Stroomschema

Figuur beleid bij maagklachten,

Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO © 2004
*: door HP-eradicatie kunnen refluxklachten toenemen
H2RA = histamine-2 receptor antagonist

Niet-medicamenteuze behandeling

  • Stop met roken en vermijd alcoholgebruik
  • Nuttig kleine, frequente maaltijden
  • Eet niet in een periode van minder dan 2 uur voor het slapen gaan
  • Verhoog het hoofdeinde van het bed bij nachtelijke klachten
  • Vermijd voedingsmiddelen die uit ervaring klachten geven (b.v. koffie, chocolade, vette spijzen, sinaasappelsap)
  • Staak eventueel NSAID’s en acetylsalicylzuur of vervang deze door paracetamol
  • Afvallen bij overgewicht
  • Bestrijd hoest en obstipatie

Medicamenteuze behandeling

  • Bij lichte tot matige, af en toe optredende maagklachten een antacidum: algeldraat/magnesium(hydr)oxide-suspensie verdient de voorkeur.
  • Bij ernstiger klachten of onvoldoende effect van het antacidum : H2-receptorantagonist. Vervang bij onvoldoende effect van de H2-receptoragonist deze door een protonpompremmer.
  • Bij functionele maagklachten kan eventueel een prokineticum overwogen worden, maar over het algemeen heeft medicamenteuze behandeling weinig zin. Bij de keuze van een prokineticum moet rekening worden gehouden met comorbiditeiten/comedicatie:risico op QT-verlening bij domperidon en erytromycine, centrale effecten van metoclopramide (M. Parkinson).
  • Maagklachten die ontstaan bij NSAID gebruik worden behandeld met een PPI. Wanneer maagpreventie niet geindiceerd is adviseren de PPI te stoppen zodra de klachten over zijn.
  • Schrijf steeds 2-4 weken voor en spreek regelmatig vervolgconsulten af: evalueer het effect van behandeling en heroverweeg de diagnose
  • Staak na 8 weken de medicatie geleidelijk in 2-3 weken, ook als milde klachten resteren. Adviseer bij klachten tijdens het staken een antacidum.

Antacida

1 Antagel
2 Algeldraat + magnesiumhydroxide (Gastilox)

H2-receptorantagonist

1 Ranitidine

Protonpompremmer

1 Omeprazol
2 Pantoprazol
3 Esomeprazol

Prokineticum

1 Domperidon
2 Metoclopramide
3 Erytromycine

Referenties

1. Informatorium Medicamentorum 2004, pagina 702-712, 717-719
2. Farmacotherapautisch kompas 2004, pagina 421-432
3. NHG-standaard Maagklachten M36, november 2003
4. CBO-consensus Multidisciplinaire Richtlijn Maagklachten 2004
5. Pharmaceutisch Weekblad, oktober 2004, nr. 4, pagina 1355-1357

MENU